Գիտական հե­տա­զո­տու­թյուն­նե­րի և տեխ­նի­կա­կան փորձար­կում­նե­րի հա­մա­կարգ­ման բա­ժին

ՀՀ ԳԱԱ «Փորձաքննությունների ազգային բյուրո» ՊՈԱԿ-ում 2008թ. ընթացքում կատարվել են գիտական ուղղվածության հետևյալ բնույթների գործառույթները.

Գիտամեթոդաբանական բնույթի գործառույթներ

Գիտամեթոդաբանական բնույթի գործառույթների իրականացման շրջանակներում շարունակվել են նախորդ տարիներին սկսված միջազգային պրակտիկայում ընդունված որոշ փորձագիտական մեթոդների և մեթոդիկաների թարգմանությունների, փորձարկումների, տեղայնացման և ներդրման աշխատանքները: Վերջիններս նպատակաուղղված են փորձաքննությունների որակի հետագա բարելավմանը, բարձրացնում են իրականացվող փորձաքննությունների արժանահավատությունը: Այսպես 2008թ. ընթացքում ՀՀ ԳԱԱ «Փորձաքննությունների ազգային բյուրո» ՊՈԱԿ փորձագիտական բաժինների աշխատակիցների կողմից մշակվել և տպագրության են հանձնվել այդ բնույթի մի շարք հոդվածներ, որոնցից են օրինակ՝ «Կերպարվեստի և դեկորատիվ արվեստի փորձաքննությունների արդի խնդիրները», «Էյդլինի նմուշի գործնական կիրառումը բալիստիկ քիմիայում», «Էկոակտիվ տեղակայված 2-օքսի-1,4-դիօքսանոնների մի քանի փոխարկումները», «Անձի նույնականացման գիտական հիմքերը», «Բնական աղետներ՝ երկրաշարժի արդի մարտահրավերը և լուծման ուղիները», «Սպիտակի երկրաշարժի դասերն ու հանրային իրազեկման հիմնախնդիրները» և այլն։ Հոդվածները տպագրվել են «Օրենք և իրականություն», «Տեղեկատվական տեխնոլոգիաներ և կառավարում», «Պետություն և իրավունք», «ՀՀ ճարտարագիտական ակադեմիայի տեղեկագիր» և այլ ամսագրերում։ Մշակվել և ՀՀ ԳԱԱ խմբագրա-հրատարակչական խորհրդի կողմից երաշխավորվել է հրատարակման «Միկրոբյուրեղական նոր /դիօքսանոնային/ եղանակով ծանր և անցման շարքի որոշ մետաղների հայտնաբերումը փորձագիտական պրակտիկայում» մեթոդական ձեռնարկը, գրախոսման է հանձնվել «Պայթյունի ասպեկտները և նրա ճշգրիտ գնահատումը» գիտագործնական ձեռնարկը, նախապատրաստվել են «Պայթյունի վայրի զննության կազմակերպման և պայթյունատեխնիկական փորձաքննության նշանակման առանձնահատկությունները» գիտամեթոդական ցուցումները և այլն։ Փորձագետները և մասնագետները աշխատանքներ են սկսել իրավապահ ոլորտի և փորձագիտական բնագավառի համար կարևոր նշանակություն ունեցող քրեագիտական տերմինների բացատրական բառարանի նախապատրաստման ուղղությամբ, որոնք նախատեսվում է շարունակել 2009թ. ընթացքում և 2010թ. առաջին եռամսյակում բառարանը հանձնել տպագրության։ 2008թ. ընթացքում սկսել է նախապատրաստվել «Փորձաքննություններ նշանակելիս փորձագետներին առաջադրվող հարցերի հնարավոր շրջանակներ» մեթոդական ձեռնարկը, որի նպատակն է փորձաքննությունների համար ելակետային տվյալներ ձեռք բերելու պարտավորություններ և փորձաքննություն նշանակելու լիազորություն ունեցող աշխատակիցներին տեղեկացնել փորձաքննությունների, փորձագետներին առաջադրվող հստակ ու պատշաճ հարցադրումների, հետազոտվող օբյեկտների ծագման և ճիշտ պահպանելու պայմանների մասին և այլն։ Տվյալ աշխատանքները շարունակվելու են 2009թ. ընթացքում։ Նախատեսվում է ձեռնարկը փուլ առ փուլ հրատարակել 2009-2010թթ. ընթացքում։ Հարկ է նշել, որ 2005-2009թթ. փետրվարի 10-ն ընկած ժամանակահատվածում կազմակերպությունում կատարված գիտական աշխատանքների վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ աստիճանաբար, փորձագիտական բաժինների կազմավորմանը և զարգացմանը զուգընթաց աճում է գիտական աշխատանքներին ներգրավված փորձագիտական ոլորտների տեսականին և քանակը:

Հաշվի առնելով նոր փորձագիտական ուղղությունների ներդրման ընդլայնման գործում կազմակերպության կողմից որդեգրած ակտիվ քաղաքականությունը՝ 2009-2010թթ. ընթացքում նախատեսվում է զգալիորեն ընդլայնել գիտական աշխատությունների ծավալը՝ կազմակերպությունում իրականացվող փորձաքննությունների տեսակներին և ենթատեսակներին համապատասխան:

Գիտահետազոտական գործառույթներ

Գիտահետազոտական գործառույթների իրականացման շրջանակներում գիտխորհրդի նիստերի ընթացքում պարբերաբար քննարկվել են և հաստատվել կազմակերպության փորձագիտական բաժինների կողմից առաջադրված ընդհանուր բնույթի և նեղ մասնագիտական գիտական թեմաները, գիտական աշխատանքների, գիտական հետազոտությունների հիմնական ուղղությունները, գիտահետազոտական աշխատանքների թեմատիկայի ընտրման սկզբունքները, կազմակերպության գիտական անձնակազմի եռամսյակային գիտական հաշվետվությունները: Նշված մեխանիզմով գիտխորհրդի կողմից հաստատվել և իրականացման փուլում են գտնվում թվով 3 ընդհանուր գիտական թեմաներ։ Թեմաներից առաջինն առնչվում է փորձագետի պաշտոնին հավակնող մասնագետների միջազգային չափորոշիչներին համապատասխան ուսուցման և վերապատրաստման ծրագրերի մշակման հետ, որի իրականացումը նախատեսվում է շարունակել 2009-2010թթ. ընթացքում։ 2009թ.-ին կազմակերպությունում շարունակվելու են համապատասխան մասնագիտական տեղեկատվական բազաների ստեղծման ուղղությամբ տարվող աշխատանքները, մասնավորապես մատնահետքերի, գնդակների և պարկուճների վրա զենքի կողմից թողնված հետքերի, մշակութային արժեքների և այլն։ Նշված աշխատանքները կատարվում են ուսումնասիրելով միջազգային, մասնավորապես եվրոպական առաջատար փորձագիտական կառույցների փորձն այդ ուղղությամբ։ 2010թ.-ին նախատեսվում է ակտիվ շարունակել այդ աշխատանքները՝ ընդլայնելով վերջիններս գրելագործիքների թանաքների վերաբերյալ տեղեկատվական բազայի ստեղծման ուղղությունը։ Գիտխորհրդով հաստատված ընդհանուր թեմաներից կարևորվում է նաև «Փորձագետի էթիկական նորմերի կանոնակարգ»-ի մշակումը, որի կատարումը շարունակվելու է 2009-2010թթ.՝ նույնպես հաշվի առնելով միջազգային պրակտիկայում ընդունված առաջավոր փորձը:

Կազմակերպության գիտխորհուրդն իր հերթական՝ 2008թ. դեկտեմբերի 23-ին կայացած նիստի ժամանակ բացի ընթացիկ գիտական աշխատանքների իրականացման վերաբերյալ ներկայացված հաշվետվություններից քննության առավ նաև ՀՀ ԳԱԱ «Փորձաքննությունների ազգային բյուրո» ՊՈԱԿ փորձագետների հաշվետվությունները փորձաքննությունների նոր տեսակներով՝ «Հեղինակային փորձաքննություններ», «Լեզվաբանական փորձաքննություններ», ինչպես նաև հոգեբանական փորձաքննությունների այլ նոր ուղղություններով 2008թ. նոյեմբերին տեղի ունեցած վերապատրաստումներին մասնակցության վերաբերյալ (զեկուցողներ՝ ձեռագրաբանական, հեղինակային և փաստաթղթաբանական փորձաքննությունների բաժնի պետ Մ.Կարապետյան և հոգեբանական փորձաքննությունների բաժնի պետ Մ.Պետրոսյան)։ Արդյունքում որոշվեց նշված փորձաքննությունների նոր ուղղություններով վերապատրաստման վերաբերյալ զեկույցներն ընդունել ի գիտություն և 2009թ. առաջին եռամսյակի ընթացքում նախապատրաստել քննարկում՝ վերջինիս հրավիրելով ՀՀ քրեական հետապնդում և արդարադատություն իրականացնող մարմինների ղեկավար կազմի ներկայացուցիչներին (ՀՀ դատախազության, ՀՀ ոստիկանության, ՀՀ ազգային անվտանգության ծառայության, ՀՀ արդարադատության նախարարության), հնարավորինս սեղմ ժամկետներում (մինչև 2009թ. հունիսի 1-ը) իրականացնել բոլոր անհրաժեշտ միջոցառումները վերը նշված փորձագիտական ուղղությունները ՀՀ ԳԱԱ «Փորձաքննությունների ազգային բյուրո» ՊՈԱԿ-ում փուլային եղանակով ներդնելու նպատակով (հոգեբանական փորձաքննությունների նոր տեսակների ուղղությամբ՝ արդեն իսկ 2009թ. առաջին կիսամյակում):

Հարկ է նշել, որ գիտահետազոտական գործառույթների իրականացման շրջանակներում դեռևս 2007թ.-ին կազմակերպության գիտխորհրդի կողմից հաստատվել են հետևյալ պրոֆիլային գիտական թեմաները՝ «Անձի և պաշտոնի համապատասխանելիության հոգեբանական գնահատման առանձնահատկությունները՝ որպես մասնագիտական պիտանիության արդիական հիմնախնդիր», «Գանձվող հարկերը, տուրքերը կամ այլ պարտադիր վճարումները վճարելուց խուսափելու և ապօրինի, ինչպես նաև կեղծ ձեռնարկատիրական գործունեություն իրականացնելու վերաբերյալ նախապատրաստվող նյութերով կամ արդեն իսկ հարուցված քրեական գործերով նշանակված տնտեսագիտական և հաշվապահական փորձաքննությունների կատարման առանձնահատկությունները», «Սննդի և ագրոարդյունաբերական վերամշակման կոմպլեքսի կողմից թողարկվող արտադրանքի հնարավոր բացասական և ֆիզիկա-քիմիական փոխազդեցությունը սինթետիկ տարրաների հետ ջերմաստիճանի և օդերևութաբանական այլ պարամետրերի կատարման ընթացքում», «Անտրոպոգեն և ոչ անտրոպոգեն ինգրեդիենտների մոնիտորինգը էկոհամակարգերում», «Էկոլոգիապես ակտիվ երկու թթվածնի ատոմ պարունակող ցիկլիկ միացությունների (դիօքսանոնների) հետազոտումը և նրանց կիրառման հնարավորությունները տոքսիկանտների փորձաքննության պրակտիկայում», «Կապված համակարգով շենքերի տեսական հետազոտություններ», «Դինամիկական մարիչով 12 հարկանի շենքի դինամիկական մոդելի փորձարկումների իրականացում», «Հարավային Կովկասում տարածված մի շարք ծառատեսակների, տերևների հետազոտությունը էպիդերմալ անալիզի մեթոդի կիրառմամբ», «Բժշկական սխալների փորձաքննությունը որպես բնակչության բուժսպասարկման թերությունների բացահայտման, բուժօգնության որակի բարձրացման միջոց», «Հիվանդի բուժման փորձագիտական գնահատում», «Թվային սարքերի տարբեր տեսակի հիշողությամբ կրիչների տեղեկատվության վերականգնման մեթոդների ընդհանրացում և նոր մեթոդների մշակում», «Պայթյունի վայրի զննության կազմակերպման և պայթյունատեխնիկական փորձաքննության նշանակման առանձնահատկությունները»։ Նշված բոլոր մասնագիտական թեմաների կատարման ուղղությամբ 2008թ. ընթացքում տարվել են ակտիվ աշխատանքներ, որոնք նախատեսվում է շարունակել 2009-2010թթ. ընթացքում:

Վերը թվարկված թեմաներից չորսը ներկայացվել են ՀՀ կրթության և գիտության նախարարության կողմից գիտական և գիտատեխնիկական գործունեության պայմանագրային (թեմատիկ) ֆինանսավորման նպատակով գիտական հայտերի (թեմաների) հայտարարված մրցույթին: Մրցույթն անցկացվել է ՀՀ կրթության և գիտության նախարարի 23.10.2007թ. N958-Ա/Ք հրամանի հիման վրա: Ներկայացված չորս հայտերից երկուսը հաստատվել են գիտության պետական կոմիտեի կողմից և կնքվել են համապատասխան պայմանագրեր հոգեբանական փորձաքննությունների բաժնի աշխատակցի հետ՝ «Անձի և պաշտոնի համապատասխանելիության հոգեբանական գնահատման առանձնահատկությունները՝ որպես մասնագիտական պիտանիության արդիական հիմնախնդիր» ու շինարարատեխնիկական և ճարտարագիտատեխնիկական փորձաքննությունների բաժնի աշխատակցի հետ «Կապված համակարգով շենքի տեսական և փորձարարական հետազոտություններ» թեմաներով գիտական և գիտատեխնիկական գործունեության շրջանակներում իրականացվող թեմատիկ ֆինանսավորման վերաբերյալ, որոնք գործում են մինչև 01.02.2010թ.:

Հարկ է նշել, որ կազմակերպությունում հստակ ամրագրված է գիտական անձնակազմի եռամսյակային գիտական հաշվետվությունների քննարկման և գնահատման ընթացակարգը։ Վերջիններս իրականացվում են տնօրենի հրամանով ստեղծված մշտական հանձնաժողովի կողմից, որի արդյունքները հաստատվում են կազմակերպության գիտխորհրդի նիստերում: Ստացված արդյունքներով է պայմանավորված կազմակերպության գիտանձնակազմի վարձատրության չափը /ներառյալ պարգևատրումները/, որն իրականացվում է գիտական աշխատանքներին, պետպատվերի շրջանակներում իրականացվող լրացուցիչ ուսուցման ծրագրին և պետպատվերով ու պայմանագրային հիմունքներով կատարված փորձաքննություններին իրենց մասնակցության աստիճանը հաշվի առնելով:

Գիտափորձնական-վերլուծական գործառույթներ

Գիտափորձնական-վերլուծական գործառույթների իրականացման շրջանակներում փորձագիտական բաժիններում մշտապես իրականացվում են սեմինար-պարապմունքներ։ 2008թ. ընթացքում անց են կացվել բազմաթիվ սեմինար-պարապմունքներ, օրինակ՝ հետքաբանական փորձաքննությունների բաժնի կողմից` «Մատնադրոշմային փորձաքննություն», «Հագուստների վրա առկա վնասվածքների և հետքերի փորձաքննություն», «Սառը զենքի փորձաքննություն» թեմաներով, ձգաբանական փորձաքննությունների բաժնի կողմից` «Զենքի հատկանիշները, որոնք արտացոլվում են կրակված գնդակների և պարկուճների վրայի հետքերում» թեմայով, սննդային, հողագիտական և կենսաբանական փորձաքննությունների բաժնի կողմից՝ «Մսի և մսամթերքների փորձաքննության առանձնահատկությունները» թեմայով և մշակութաբանական արժեքների փորձաքննությունների բաժնի կողմից` «Մշակութային արժեքների փորձաքննության առանձնահատկությունները» թեմայով և այլն: Սեմինարների ընթացքում, որոնք ի դեպ շատ դեպքերում անցկացվում են տվյալ բնագավառում հանրապետության համապատասխան կառույցներից հրավիրված փորձառու մասնագետների մասնակցությամբ, ամփոփվում են տվյալ ուղղությամբ կազմակերպությունում իրականացված փորձագիտական վարույթները, ինչպես նաև գիտագործնական բնույթի տեղեկատվություն է հաղորդվում տվյալ փորձագիտական բնագավառի արդի խնդիրների և գործնական փորձի վերաբերյալ:

2010թ.-ին նախատեսվում է շարունակել գիտափորձնական-վերլուծական սեմինարների կազմակերպումը բոլոր փորձագիտական ուղղություններով՝ վերջիններիս մասնակցելու հրավիրելով նաև հանրապետության այլ կառույցներում աշխատող փորձագետներին, հնարավորության դեպքում փորձելով այդ սեմինարներին մասնակից դարձնել արտասահմանյան այն փորձագիտական կառույցների համապատասխան աշխատակիցներին, որոնց հետ հաջողությամբ իրականացվում է մասնագիտական համագործակցությունը (օրինակ՝ Ռուսաստանի Դաշնության դատական փորձաքննությունների դաշնային կենտրոնի, Վրաստանի Հանրապետության ազգային փորձագիտական բյուրոյի և այլն):

Այսպիսով ամփոփելով 2008թ. ընթացքում կազմակերպությունում կատարված գիտական բնույթի աշխատանքները, վերլուծելով վերջիններիս հիմնական ուղղություններն ու բաղադրիչները և համադրելով դրանք նախորդ տարիների համապատասխան ցուցանիշների հետ՝ ակնհայտ է դառնում իրականացված գիտական աշխատանքների տեսականու և ծավալների աճի դինամիկան, որը հստակ երևում է նաև հետևյալ աղյուսակից:

ՀՀ ԳԱԱ «Փորձաքննությունների ազգային բյուրո» ՊՈԱԿ-ում 2005-2009թթ. ընթացքում տպագրված և տպագրման նախապատրաստվող գիտական աշխատություններ

• 2005թ.-ին հրատարակվել է 4 գիտական հոդված
• 2006թ.-ին հրատարակվել է 10 գիտական հոդված
• 2007թ.-ին հրատարակվել է 17 գիտական հոդված
• 2008թ.-ին հրատարակվել է 19 գիտական հոդված
• 2009թ.-ի 9 ամիսների ընթացքում հրատարակվել է 16 գիտական հոդված, տպագրման է նախապատրաստվում 10-ը